Jezioro Pyritsøen – największa dawna gliniania, piryty i ślady dinozaurów koło Hasle
Pyritsøen (duń. „jezioro pirytowe”) to największy z leśnych zbiorników po dawnych gliniankach na zachód od Hasle – rozległe, spokojne jezioro powstałe w dole Bagågraven, gdzie przez większą część XX w. wydobywano glinę dla Hasle Klinker- og Chamottestensfabrik. Nazwa nawiązuje do pirytu („głupiego złota”) w warstwach geologicznych; w pobliżu widać też Lertippen – wał z odpadów po gliniance, który oddziela słodką wodę od Bałtyku. To miejsce łączy historię przemysłową, geologię jurską i jedne z najsłynniejszych odkryć paleontologicznych w Danii.
Bagågraven, Lertippen i nazwa od pirytu
Gdy ok. 1900 r. zaniechano pogłębiania Smaragdsøen z powodu silnego wysięku wody, eksploatację przeniesiono do Bagågraven – dzisiejszego Pyritsøen. Stąd przez dekady wywożono glinę do fabryki klinkieru; odpady składowano na wąskim pasmie Lertippen między jeziorem a morzem. Grube warstwy ladu, piaskowca i węgla kopalnego odsłaniały się w ścianach dołu – geolodzy studiowali tu osady środkowej jury sprzed ok. 170 mln lat. Po zakończeniu wydobycia pod koniec lat 80. XX w. wyrobisko zalała woda; ok. 1990 r. zbiornik ochrzczono Pyritsøen od licznych brył pirytu w warstwach węglowych. Dziś tafla jeziora leży nieco wyżej niż poziom morza za Lertippen – a nadmorska erozja powoli „gryzie” wał, co w perspektywie lat może połączyć Pyritsøen z Bałtykiem.
Ślady dinozaurów i bornholmska wyjątkowość
Bornholm to jedyna część Danii, która w mezozoiku wynurzała się nad wodą – stąd sensacja, gdy w 2004 r. przy wybrzeżu koło Pyritsøen odnaleziono ok. 170-milionowe odciski stóp dinozaurów w piaskowcu. Późniejsze znaleziska (m.in. w 2010 r.) potwierdziły obecność różnych gatunków, od roślinożernych sauropodów po roślinożercy z pancerzem i ślady drapieżników. Repliki i opowieść o wykopaliskach zobaczysz w NaturBornholm; przy wejściu na teren stoi też tablica informacyjna z ilustracjami – warto zajrzeć przed spacerem wzdłuż plaży i Lertippen.
Pyritsøen to także cenne miejsce dla obserwatorów ptaków – spokojna tafla i otaczający las przyciągają gatunki wodne i leśne przez cały rok. Oznakowane ścieżki łączą jezioro z sąsiednimi Smaragdsøen, Safirsøen i wybrzeżem między Hasle a Levka.
Wędkowanie i wybrzeże
W samym Pyritsøen żyją m.in. szczupaki i okonie – zgodnie z informacjami turystycznymi nie wymaga się tu karty wędkarskiej (w odróżnieniu od Smaragdsøen). Brzegi bywają trudniejsze niż przy otwartych stawach, ale łowisko cieszy się uznaniem miejscowych wędkarzy. Na odcinku wybrzeża między Pyritsøen a Levka można liczyć na troć morską i inne gatunki morskie – tam obowiązują już standardowe zasady połowu w morzu.
- Największa dawna gliniania w rejonie Hasle (Bagågraven; wydobycie do końca lat 80. XX w.)
- Wędkowanie w jeziorze: szczupak, okoń – bez wymogu fisketegn (wg informacji turystycznych)
- Odciski stóp dinozaurów (~170 mln lat) przy brzegu; ekspozycja w NaturBornholm
- Lertippen oddziela jezioro od morza – wolna erozja wału od strony Bałtyku
- Popularne miejsce obserwacji ptaków; ścieżki do Smaragdsøen i wybrzeża
W pobliżu: Smaragdsøen i inne jeziora Hasle
Pyritsøen leży tuż obok Smaragdsøen – między oboma zbiornikami biegnie leśna trasa, którą w jednej wycieczce można zobaczyć pierwszą i drugą glinianię fabryki Hasle. Dalej w głąb lądu czekają Safirsøen i Rubinsøen, a na południe – surrealistyczny Kultippen z „księżycowym” krajobrazem po dawnych kopalniach.
Od strony Pyritsøen oznakowana ścieżka prowadzi wśród drzew w kierunku Smaragdsøen
Warto wiedzieć o Pyritsøen
- Bagågraven – główna gliniania Hasle Klinkerfabrik (ok. 1900 – koniec lat 80. XX w.)
- Nazwa Pyritsøen od pirytu („narreguld”) w warstwach węglowych
- Odciski dinozaurów przy brzegu (od 2004); Bornholm jedyną „suchą” częścią Danii w erze dinozaurów
- Wędkowanie w jeziorze bez fisketegn; szczupak i okoń
- Lertippen – wąski wał między jeziorem a morzem, narażony na erozję
Lokalizacja
| Pyritsøen | |
| Havvej, Sorthat, 3790 Hasle | |
| Jezioro leży w Hasle Klinker Skoven (Sandflugtsskoven), na zachód od Hasle, tuż przy wybrzeżu za Lertippen. Dojście pieszo lub rowerem z Hasle; tablica informacyjna przy wejściu na teren. | |
| Brak dużego parkingu przy samym jeziorze – najlepiej zostawić samochód w Hasle i dojść leśnymi ścieżkami. |
