Mniejsze kamieniołomy na Bornholmie

Opalsøen i Krystalsøen – kamieniołomy na Hammerknuden

Na samym północnym cyplu Bornholmu – przylądku Hammerknuden – działał od lat 80. XIX wieku do 1971 roku potężny zakład Bornholms Granitværk, założony przez niemieckiego barona von Ohlendorffa. Po zamknięciu kamieniołomu najgłębsze wyrobisko wypełniło się wodą deszczową, tworząc słynną Opalsøen (Jezioro Opalowe) – jedno z najpiękniejszych miejsc na wyspie, otoczone pionowymi ścianami skalnymi sięgającymi 70 metrów. Tuż powyżej znajduje się Krystalsøen – mniejsze, starsze wyrobisko, w którym granit łupano ręcznie za pomocą młotów i klinów. Jeszcze starsze jest wyrobisko zwane Sibirien – nazwa pochodzi od ekstremalnie trudnych warunków pracy w tym miejscu.

Dziś Opalsøen to popularne miejsce do wspinaczki, zjazdu na linie (rappelling) i zjazdu tyrolką. W okresie lęgowym sokołów wędrownych, które gniazdują na ścianach skalnych, dostęp do wyrobiska jest ograniczony.

Więcej o Hammerknuden

Ravnedal – kamieniołom z czerwonego granitu

W dolinie Ravnedal, w obrębie wrzosowisk Borrelyngen, kryje się kamieniołom o szczególnym charakterze. Granit wydobywany tutaj wyróżnia się czerwonawym odcieniem, odbiegającym od typowego szarego hammergranitu z północy wyspy. Z tego właśnie kamienia w latach 90. XIX wieku wykuto sześć monumentalnych kolumn zdobiących główne wejście do budynku Store Nordiske Telegraf-Selskab na placu Kongens Nytorv w Kopenhadze.

Ciekawostką geologiczną Ravnedal jest występowanie tzw. skriftgranit (granitu pisanego) – w żyłach pegmatytowych kwarc tworzy struktury przypominające pismo runiczne. Dziś kamieniołom jest prawie całkowicie zarośnięty, ale wciąż można go odszukać przy ścieżce rowerowej, w południowej części doliny.

Borrelyngsværket – kamieniołom w wrzosach

Na wzgórzach Borrelyngen, po wschodniej stronie drogi Borrelyngsvej, w 1943 roku rozpoczął działalność zakład Borrelyngsværket. W szczytowym okresie, w połowie lat 50., oprócz głównego wyrobiska po wschodniej stronie drogi funkcjonowało kilka mniejszych po stronie zachodniej. Po zakończeniu wydobycia w dawnych wyrobiskach zachodnich w latach 70. XX wieku urządzono krótko działający park zwierząt. Dziś teren zarasta naturalna roślinność i stanowi część chronionego krajobrazu Borrelyngen.

Høje Meder i Sæne Meder – tarasy nad Hammersø

Na zboczach Hammerknuden, powyżej jeziora Hammersø, wciąż widoczne są charakterystyczne tarasy skalne – ślady systematycznego wydobycia granitu prowadzonego przez Hammerværket. Høje Meder to najwyżej położone tarasy, z których roztacza się widok na ruiny Hammershus i morze. Granit transportowano stąd wagonami po torowisku zjazdowym (bremsebane) aż do portu Hammerhavn, skąd wysyłano go do Kopenhagi i Niemiec. Pozostałości infrastruktury – śruby kotwiczne, zbiorniki sprężonego powietrza, ślady torów – można oglądać do dziś.

Klondyke – kamieniołomy nad morzem

Na wybrzeżu, na południe od portu Vang, leży obszar zwany Klondyke – nazwa nadana przez kamieniarza Jacoba Mogensena, który wierzył, że znajdzie tu „złoto" w postaci granitu najwyższej jakości. To zespół kilku mniejszych wyrobisk w nadmorskich klifach, z których kamień transportowano wagonami na szynach do portu. Gwałtowne sztormy z zachodu dwukrotnie (w 1905 i 1906 roku) zniszczyły torowisko na plaży, ostatecznie kończąc wydobycie w tym miejscu. Dziś dawne wyrobiska wypełniły się wodą i zarosły roślinnością – są miejscem gniazdowania mew srebrnych i stanowią malowniczy fragment nadmorskiego szlaku pieszego.

Stenhuggerstien – szlak kamieniarzy

Najlepszym sposobem na poznanie mniejszych kamieniołomów Hammerknuden jest przejście Stenhuggerstien (Szlaku Kamieniarzy) – trasy o długości ok. 5,5 km, otwartej w 2018 roku. Szlak prowadzi od parkingu przy Oasandet przez dawne wyrobiska, tarasy Høje Meder, wzdłuż Opalsøen i Hammersø, odsłaniając „tyły" przylądka – miejsca, gdzie przez niemal 100 lat tętniła praca setek kamieniarzy.

Kamieniołom w Vang – największe wyrobisko na wyspie